Werkwijze

Te onderzoeken plaatsen

Om een representatief beeld te krijgen van de spinnenfauna binnen de Antwerpse Singel, is het belangrijk om zo goed mogelijk verspreid over het gehele afgebakende gebied te bemonsteren en dit in alle soorten biotopen. Reeds meer dan 200 gezinnen hebben het Spider Search Team toelating gegeven om hun tuin te onderzoeken. Verder worden ook openbare plaatsen onderzocht (Stadspark, spoorwegbermen, ...). Voor het onderzoek van stadseigendommen gaf het College van Burgemeester en Schepenen van de Stad Antwerpen via een collegebesluit speciale toelating aan de ASOP - medewerkers. In dat besluit werd ook voorzien in een toelating tot onderzoek van stadsgebouwen. Daarnaast zullen ook particuliere woningen worden onderzocht.

Spinnen verzamelen

Er zijn in België reeds meer dan 700 verschillende spinnensoorten gevonden. De meeste daarvan zijn zelfs voor ervaren spinnenkundigen niet met zekerheid op het zicht te herkennen. Bij dit wetenschappelijk onderzoek is het echter noodzakelijk met 100% zekerheid te kunnen bepalen over welke spinnen het gaat. Om ze dus grondig te kunnen bekijken onder de stereomicroscoop, moeten de spinnen gedood en bewaard worden in 70% ethanol-alcohol.

Koen Van Keer zoekt naar typische boombewonende spinnen.

Het verzamelen kan op verschillende wijzen gebeuren.

• Handvangsten: gevonden spinnen worden voorzichtig in een glazen buisje gemanouvreerd.
  
• Sleepnet: dit sterke, wat op een vlindernet gelijkend vangnet wordt gebruikt om door de vegetatie te zwiepen. Spinnen en allerlei andere diertjes vallen in het net en zijn gemakkelijk te vangen.
  
• Telescoopnet: dit is een gewoon sleepnet dat op een telescopische stok is gemonteerd. Hiermee kunnen spinnen op grotere hoogte gevangen worden, bv. door het uitschudden van takken van bomen.
  
• Zeven: een zeef, in ons geval een ouderwetse kolenzeef, wordt gebruikt om op de grond liggende bladeren uit te zeven. Alle klein materiaal valt in een plastic bak en de spinnetjes worden dan gevangen m.b.v. een zuigpotje.
  
• Klopnet: dit is een net dat horizontaal onder takken wordt gehouden. Door op de takken te kloppen vallen de beestjes in het net. Dit net kan zowel een gewoon sleepnet zijn, maar er zijn ook speciale klopnetten in de handel. Vaak wordt ook een omgedraaide paraplu gebruikt.
  
• Bodemvallen: in sommige gevallen worden bodemvallen gebruikt. Dit zijn plastieken of glazen potjes die zo in de grond worden ingegraven dat de bovenrand net niet boven het grondoppervlak uitsteekt. In de potjes wordt een 5% formoloplossing gedaan. Deze vallen zijn vnl. nuttig voor het vangen van nachtactieve, op de grond jagende spinnen. In het kader van het ASOP zullen dergelijke vallen op plaatsen gezet worden waar ze geen gevaar vormen voor mensen en huisdieren.

Een paraplu is een ideaal instrument om spinnen te vangen!
Herman De Koninck aan het werk.

Spinnen die op de bodem leven kunnen bijv. gevangen worden door de humuslaag uit te zeven.
Herman Vanuytven gebruikt hier een zuigpotje om kleine spinnetjes te verzamelen.

Een sleepnet wordt gebruikt om spinnen te vangen in de kruidlaag.
Herman De Koninck in camouflagepak.

Determineren

De gevangen spinnen worden onder een stereomicroscoop onderzocht. Eerst wordt bepaald tot welke familie een bepaalde spin behoort. Dit is meestal vrij eenvoudig. Daarna moet ook de soortnaam bepaald worden. Via allerlei determinatiesleutels en het vergelijken van de geslachtsorganen van de diertjes met afbeeldingen in wetenschappelijke werken wordt met vrij grote zekerheid bepaald welke soort het betreft. In sommige gevallen echter moet het exemplaar nog vergeleken worden met exemplaren uit referentiecollecties om zekerheid te verkrijgen.

Bewaren

Nadat de diertjes op naam zijn gebracht worden ze per soort in een glazen buisje met ethanol gedeponeerd om ze te bewaren. In elk buisje wordt een label geplaatst met alle gegevens over de spinnen in het buisje (vangstgegevens, naam determineerder, naam spin). In eerste instantie worden de spinnen door ons bewaard, later verhuizen ze naar het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel waar ze deskundig voor zeer lange tijd bewaard blijven.

Bekomen gegevens

De gegevens van de gevonden spinnen worden door ons samengebracht en bestudeerd. We willen hierbij nagaan of er uit deze massa gegevens enkele vaststellingen gedaan kunnen worden. Zijn er bepaalde spinnen die zich blijkbaar zeer goed thuisvoelen in de stad? Zijn er soorten die ingevoerd werden met planten of meubelen? Ontbreken er soorten die we eigenlijk wel verwacht hadden in een stad? En zo zijn er nog vele vragen die we trachten te beantwoorden.

De lijst van gevonden soorten wordt regelmatig aangepast op deze website en van elke soort wordt een verspreidingskaart gemaakt. Verder trachten we van een aantal soorten ook een foto op de website te plaatsen.

Gelukkig zijn onze spinnen niet steeds in gevaar! Johan en Koen Van Keer.